Jeszcze kilkadziesiąt lat temu podczas projektowania miast i posesji jednym z głównych celów było jak najszybsze odprowadzenie wody deszczowej. Dachy, rynny, chodniki i kanalizacja miały sprawić, żeby po ulewie woda szybko zniknęła. Dzisiaj coraz częściej próbujemy osiągnąć efekt dokładnie odwrotny – zatrzymać deszcz tam, gdzie spadł.
Jednym z najciekawszych sposobów jest ogród deszczowy. Na pierwszy rzut oka może wyglądać jak atrakcyjna rabata. W rzeczywistości jest niewielkim systemem retencyjnym, który przechwytuje wodę opadową, czasowo ją magazynuje i pozwala jej stopniowo wsiąkać lub zostać wykorzystaną przez rośliny.
Ogród deszczowy – definicja
Najprostsza definicja ogrodu deszczowego brzmi: jest to specjalnie zaprojektowana, obsadzona roślinami niecka lub rabata, do której kierowana jest woda opadowa, np. z dachu, rynny, podjazdu albo innej powierzchni.
W odróżnieniu od tradycyjnego oczka wodnego ogród deszczowy nie powinien być stale wypełniony wodą. Po intensywnych opadach może przez pewien czas przypominać niewielkie rozlewisko, ale następnie woda stopniowo wsiąka w podłoże.
Dzięki temu ogród deszczowy łączy kilka funkcji:
retencję wody + roślinność + filtrację + dekorację ogrodu.
To właśnie połączenie funkcjonalności z estetyką sprawia, że rozwiązanie zdobywa coraz większą popularność. Można połączyć z ogrodem permakulturowym.
Rośliny ogrodowe odporne na suszę. Najlepszy wybór do słonecznego i suchego ogrodu
Skąd wziął się pomysł na ogrody deszczowe?
Choć gospodarowanie wodą deszczową ma historię liczącą tysiące lat, współczesna koncepcja rain garden zaczęła rozwijać się szczególnie intensywnie w Stanach Zjednoczonych pod koniec XX wieku.
Jednym z często przywoływanych przykładów jest hrabstwo Prince George’s w stanie Maryland, gdzie w latach 90. rozwijano rozwiązania pozwalające przechwytywać wodę opadową bez konieczności budowania wyłącznie wielkich systemów kanalizacyjnych.
Z czasem idea zaczęła pojawiać się w innych krajach.
Dzisiaj ogrody deszczowe są częścią szerszego sposobu myślenia o miastach i ogrodach: zamiast traktować deszczówkę jak problem, który trzeba natychmiast odprowadzić, traktujemy ją jako cenny zasób.
To szczególnie istotne w okresach, kiedy długie tygodnie bez większych opadów przeplatają się z krótkimi, ale bardzo intensywnymi ulewami.
Jak działa ogród deszczowy?
Wyobraźmy sobie dach domu podczas ulewy. Woda trafia do rynny, następnie do rury spustowej i – w zależności od instalacji – jest odprowadzana dalej.
W przypadku ogrodu deszczowego część takiej wody możemy skierować do specjalnie przygotowanej niecki. Zobacz Co to ogród sensoryczny
Schemat jest prosty:
deszcz → dach → rynna → ogród deszczowy → gleba i rośliny.
Niecka na krótko przejmuje nadmiar wody. Odpowiednio przygotowane warstwy podłoża pomagają w jej infiltracji, a rośliny wykorzystują część zgromadzonej wilgoci.
Dobrze wykonany ogród powinien również posiadać bezpieczny sposób odprowadzenia nadmiaru wody podczas wyjątkowo intensywnych opadów.
Jak sadzić rośliny w ogrodzie krok po kroku? Praktyczny poradnik dla początkujących
Ogród deszczowy w ogrodzie – czy warto?
Ogród deszczowy w ogrodzie przydomowym może być szczególnie interesującym rozwiązaniem, jeśli z posesji szybko odpływa duża ilość deszczówki.
Zamiast kierować ją poza działkę, możemy wykorzystać ją do stworzenia efektownej rabaty.
Ma to kilka zalet.
Przede wszystkim zwiększamy lokalną retencję. Woda pozostaje na działce dłużej i może stopniowo przenikać do gleby.
Po drugie – tworzymy nowe siedlisko dla roślin i drobnych organizmów.
Po trzecie – dobrze zaprojektowany ogród deszczowy może być po prostu bardzo atrakcyjnym elementem aranżacji.
Można połączyć go z naturalistycznymi rabatami, kamieniem, drewnem, trawami ozdobnymi czy ścieżkami.
Czy ogród deszczowy to oczko wodne?
Nie. To jedna z najważniejszych różnic.
W oczku wodnym zależy nam zazwyczaj na utrzymaniu lustra wody.
Ogród deszczowy okresowo przyjmuje wodę, ale pomiędzy opadami może wyglądać jak zwyczajna rabata.
Po ulewie krajobraz na chwilę się zmienia. Pojawia się woda, która później stopniowo znika.
Ta zmienność jest częścią jego charakteru.
Przycinanie tui krok po kroku — kiedy, jak i czym ciąć tuje?
Jak zrobić ogród deszczowy?
Pierwszym krokiem nie powinno być kopanie dołu, lecz obserwacja działki.
Trzeba sprawdzić, skąd można doprowadzić deszczówkę, jak zachowuje się woda podczas intensywnego deszczu i jakie są właściwości gleby.
Ogród powinien znajdować się w miejscu, w którym można bezpiecznie gromadzić wodę bez ryzyka zawilgocenia fundamentów czy zalania sąsiedniej nieruchomości.
Następnie przygotowuje się odpowiednio ukształtowaną nieckę i – zależnie od rodzaju konstrukcji oraz warunków gruntowych – właściwe warstwy podłoża.
Do ogrodu można doprowadzić wodę np. z rury spustowej za pomocą powierzchniowego kanału lub innego prawidłowo wykonanego rozwiązania.
Konieczne jest również przewidzenie przelewu awaryjnego, dzięki któremu ekstremalny opad nie spowoduje niekontrolowanego rozlewania się wody.
Ogród deszczowy – jakie rośliny?
To jedno z najważniejszych pytań, ponieważ warunki panujące w takiej rabacie są specyficzne.
Po ulewie podłoże może być bardzo wilgotne, natomiast po kilku lub kilkunastu dniach bez deszczu – znacznie bardziej suche.
Dlatego rośliny do ogrodu deszczowego powinny dobrze znosić okresowe zmiany wilgotności.
W zależności od stanowiska i konstrukcji można rozważyć m.in. wybrane turzyce, kosaćce, krwawnice, sadźce, wiązówki, trawy oraz inne gatunki tolerujące czasowo wilgotne podłoże.
Nie należy jednak kupować roślin wyłącznie na podstawie list znalezionych w internecie. Znaczenie mają gleba, nasłonecznienie, strefa wilgotności oraz to, jak długo w danym miejscu utrzymuje się woda.
Co ciekawe, jeden ogród deszczowy może mieć kilka różnych stref wilgotności. Najniższa część będzie otrzymywać najwięcej wody, natomiast obrzeża mogą wysychać znacznie szybciej.
Dzięki temu można stworzyć bardzo różnorodną kompozycję.
Ciekawy fakt: ogród deszczowy może działać jak mały filtr
Woda spływająca po utwardzonych powierzchniach może zabierać ze sobą różnego rodzaju zanieczyszczenia i drobne cząstki.
W ogrodzie deszczowym przepływ zostaje spowolniony, a gleba, korzenie i mikroorganizmy uczestniczą w procesach zatrzymywania oraz przekształcania części substancji niesionych przez wodę.
Dlatego ogrody deszczowe zalicza się do rozwiązań tzw. zielonej infrastruktury.
Nie oznacza to oczywiście, że niewielka rabata zastąpi profesjonalną oczyszczalnię. Pokazuje jednak, jak wiele funkcji może wykonywać pozornie prosty fragment zieleni.
Konsultacja ogrodnicza. Na czym polega i kiedy warto ją zamówić?
Czy w ogrodzie deszczowym będą komary?
To częsta obawa.
Prawidłowo działający ogród deszczowy nie jest zbiornikiem ze stojącą przez tygodnie wodą. Woda powinna zostać odprowadzona lub wsiąknąć w odpowiednim czasie.
Jeżeli przez długi okres pozostaje w niecce, może to świadczyć o niewłaściwej konstrukcji, źle dobranym miejscu albo niewystarczającej przepuszczalności podłoża.
Ogród deszczowy a beczka na deszczówkę – co jest lepsze?
Nie trzeba wybierać.
Te dwa rozwiązania mogą ze sobą współpracować.
Zbiornik przechwytuje wodę z dachu, którą później możemy wykorzystać do podlewania. Gdy zbiornik się napełni, przelew można – jeśli warunki techniczne na to pozwalają – skierować do ogrodu deszczowego.
Powstaje wtedy interesujący system:
dach → zbiornik na deszczówkę → ogród deszczowy → grunt.
Zamiast jednej metody zatrzymywania wody mamy kilka kolejnych etapów retencji.
Mały ogród deszczowy – czy ma sens?
Jak najbardziej.
Nie trzeba posiadać hektara ziemi. Mały ogród deszczowy może przejmować wodę tylko z części dachu, altany lub innej niewielkiej powierzchni.
Ważniejsze od wielkości jest odpowiednie dopasowanie powierzchni i konstrukcji ogrodu do ilości doprowadzanej wody oraz warunków gruntowych.
Niewielka rabata może jednocześnie stać się bardzo ciekawym elementem kompozycyjnym.
7 narzędzi ogrodniczych, które naprawdę ułatwiają pracę w ogrodzie
Ogród deszczowy jako element nowoczesnego ogrodu
Jeszcze niedawno nowoczesny ogród kojarzył się przede wszystkim z równym trawnikiem, prostymi rabatami i dużą ilością utwardzonej nawierzchni.
Dzisiaj coraz większe znaczenie mają retencja, bioróżnorodność i odporność ogrodu na zmieniające się warunki pogodowe.
Dlatego ogród deszczowy świetnie wpisuje się zarówno w ogród naturalistyczny, ekologiczny czy permakulturowy, jak i w bardzo nowoczesną przestrzeń przy minimalistycznym domu.
Może wyglądać jak efektowna rabata z trawami i bylinami, podczas gdy pod powierzchnią realizuje znacznie ważniejsze zadanie.
Ogród deszczowy – dlaczego warto zatrzymać deszcz na swojej działce?
Najciekawsze w idei ogrodu deszczowego jest odwrócenie tradycyjnego sposobu myślenia.
Przez lata pytaliśmy:
„Jak najszybciej pozbyć się wody z działki?”
Dzisiaj coraz częściej warto zapytać:
„Jak wykorzystać wodę, która właśnie spadła za darmo z nieba?”
Ogród deszczowy pozwala połączyć retencję wody z piękną roślinnością. Może wspierać bioróżnorodność, urozmaicać krajobraz i ograniczać gwałtowny odpływ deszczówki.
Nie jest cudownym rozwiązaniem każdego problemu z wodą i wymaga prawidłowego zaprojektowania. Jednak na odpowiedniej działce może być znakomitym przykładem tego, jak nowoczesne ogrodnictwo może współpracować z naturalnym obiegiem wody zamiast z nim walczyć.
Bo czasami najlepszym sposobem zagospodarowania deszczu nie jest odprowadzenie go jak najdalej.
Najlepiej pozwolić mu zostać w ogrodzie.
FAQ – ogród deszczowy: najczęściej zadawane pytania
Co to jest ogród deszczowy?
Ogród deszczowy to specjalnie zaprojektowana niecka lub rabata, która przechwytuje wodę opadową, np. z dachu, rynny lub utwardzonej nawierzchni. Woda jest czasowo zatrzymywana, a następnie stopniowo wsiąka w podłoże lub jest wykorzystywana przez rośliny.
Jaka jest definicja ogrodu deszczowego?
Najprostsza definicja ogrodu deszczowego mówi, że jest to obsadzony roślinnością element małej retencji przeznaczony do zbierania i zagospodarowania wody opadowej. Łączy funkcję retencyjną, filtracyjną i dekoracyjną.
Jak działa ogród deszczowy?
Woda z dachu, rynny, chodnika lub innej powierzchni trafia do przygotowanej niecki. Tam jej przepływ zostaje spowolniony, a woda stopniowo przenika przez podłoże i jest częściowo wykorzystywana przez roślinność.
Czy ogród deszczowy w ogrodzie przydomowym ma sens?
Tak. Ogród deszczowy w ogrodzie może ograniczyć szybki odpływ deszczówki z posesji, zwiększyć lokalną retencję oraz stworzyć atrakcyjną rabatę. Szczególnie interesujący jest na działkach z dużą powierzchnią dachów i nawierzchni utwardzonych.
Jak zrobić ogród deszczowy?
Najpierw należy określić, skąd będzie doprowadzana woda oraz sprawdzić warunki gruntowe. Następnie przygotowuje się odpowiednio ukształtowaną nieckę, podłoże, doprowadzenie wody, roślinność oraz bezpieczny przelew na wypadek bardzo intensywnych opadów.
Gdzie najlepiej założyć ogród deszczowy?
Powinien znajdować się w miejscu umożliwiającym bezpieczne przejęcie deszczówki. Nie należy lokalizować go przypadkowo bezpośrednio przy fundamentach budynku. Trzeba również uwzględnić ukształtowanie terenu, przepuszczalność gleby i kierunek odpływu nadmiaru wody.
Jakie rośliny nadają się do ogrodu deszczowego?
Rośliny do ogrodu deszczowego powinny tolerować zmienną wilgotność podłoża – okresowe zalewanie po deszczu oraz bardziej suche warunki pomiędzy opadami. W zależności od stanowiska można wykorzystać m.in. wybrane turzyce, kosaćce, krwawnice, sadźce, wiązówki i trawy.
Czy ogród deszczowy musi być duży?
Nie. Mały ogród deszczowy może przejmować wodę tylko z części dachu, garażu czy altany. Jego wielkość powinna jednak zostać odpowiednio dopasowana do powierzchni, z której zbierana jest deszczówka, oraz lokalnych warunków gruntowych.
Czy ogród deszczowy to oczko wodne?
Nie. Oczko wodne jest zazwyczaj projektowane tak, aby utrzymywać wodę przez długi czas. W ogrodzie deszczowym woda pojawia się przede wszystkim po opadach i powinna następnie stopniowo wsiąkać lub odpływać.
Czy w ogrodzie deszczowym stojąca woda przyciąga komary?
Prawidłowo zaprojektowany ogród deszczowy nie powinien przez długi czas pozostawać zalany. Jeżeli woda utrzymuje się bardzo długo, warto sprawdzić przepuszczalność podłoża, odpływ oraz konstrukcję niecki.
Czy ogród deszczowy można podłączyć do rynny?
Tak. To jedno z popularnych rozwiązań. Deszczówkę z rury spustowej można odpowiednio skierować do ogrodu deszczowego, pod warunkiem prawidłowego zaprojektowania całego systemu i zapewnienia bezpiecznego przelewu nadmiarowego.
Czy ogród deszczowy może współpracować ze zbiornikiem na deszczówkę?
Tak. Można najpierw magazynować wodę w zbiorniku, a jego przelew skierować do ogrodu deszczowego. Powstaje wtedy system: dach → rynna → zbiornik → ogród deszczowy → grunt.
Czy ogród deszczowy filtruje wodę?
Może wspomagać naturalne procesy filtracji. Podłoże, korzenie roślin i mikroorganizmy mogą zatrzymywać lub przekształcać część substancji transportowanych wraz ze spływem powierzchniowym. Nie należy jednak traktować ogrodu deszczowego jak profesjonalnej oczyszczalni.
Czy ogród deszczowy trzeba podlewać?
Po posadzeniu roślin podlewanie może być konieczne, dopóki dobrze się nie ukorzenią. Podczas długotrwałych okresów bez deszczu również może być potrzebne, szczególnie w przypadku gatunków wymagających większej wilgotności.
Jakie są największe zalety ogrodu deszczowego?
Najważniejsze korzyści to zatrzymywanie deszczówki na działce, spowolnienie jej odpływu, zwiększenie bioróżnorodności oraz stworzenie atrakcyjnej części ogrodu. Ogród deszczowy pozwala potraktować wodę opadową jako zasób zamiast problemu.